"Okuyun, okutun! Pişman olmayacaksınız! Yetkin bir yazardır Leyla Atabay. Betona kesilmiş mekanlardan toprağa, hayata ve dünyaya açılan bir pencereden yazmayı sürdüren yazar, “Doğa ve Anlam” dünyasını hayvanlar üzerinden daha bir derinleştirmektedir. "
Ayhan Kavak
ŞİKEFTA ÇÎROKAN/DÎWANA HEYWANAN
Mark Twain, “Düşlerinizi kovmayın, çünkü onlar gidince belki siz kalırsınız ama artık yaşamıyorsunuz demektir.” der. Düşler hiçbir yerden kovulmamalı! Düşler insanın gerçek gölgesi olarak benimsenmeyi hak eder. Söz konusu masallar olunca da düşlere gem vuramazsınız. Düş gücünün sınırsızlığından dolayı olağanüstü varlıklarla sarıp sarmalanma masallarda doğanın bir yasasıymış gibi addedilir. Henüz insan, hayvan ve doğanın ayrışmadığı bir dünya tahayyülünde düşlerin yoğunlaştığı mucizevi güzellikleri masallarda duyumsarız.
Mistik dönemden yadigâr kalmış düşünce dünyasının eseridir masallar. Onlar, çağlar öncesinden günümüze, hayal gücünü enginleştiren bir işlevselliğe sahip anlatılardır. Öyle masal deyip küçümseyici tutum sergileyenlere kulak asmayın, büyüsünü ve şiirselliğini kaybeden günümüzü yeniden anlamlandıracak muhtevada olduğunu unutmayalım. Sonsuzluğun zamansallıkla yoğrulduğu bir anlatı geleneği görmezden gelinmemelidir.
Masallar, soğuk ve uzun kış gecelerinde ocak başına oturanları ışıtıp ısıtan, geçmiş demlerden kalan kültürel zenginliğimizdir. Yeri gelince cengaverler, Zaloğlu Rüstemler dökülür orta yere. Yeri gelince de hayvanların ve diğer varlıkların, perilerin dile geldiği bir dünya yaratımı önümüze serimlenir. Ocakbaşının kutsiyeti belki de masallardan kaynaklanıyordur, kim bilir.
Masalların kökeni binlerce yıl önceye dayanan Mezopotamya’nın eseridir ve o eser coğrafyasını aşarak tüm dünyaya yayılmıştır. Masallar ana soylu bir dünyadan çıkmıştır. Sözlü gelenekler nesilden nesle varyantlaşarak günümüze kadar gelmesini kadınlara borçludur. Evlerin direği yaşlı nenelerin, anaların geceyi anlamlandırılmasıyla ilintilidir. Yazının icadıyla bir taraftan sözlü gelenekler devam ederken, mitsel anlatıların ilk kipleri olan hayvan meselleri kil tabletlere yazılır. Gene “Hurri Tilkisi” biçiminde kitabelere geçmiş betimleme hayvan masallarından ayrıksı değildir.
Özellikle Antik Yunan’da Aisopos (Ezop)’un hayvan masalları (fabl) mevcut disiplinin yetkin örnekleri diye kabul edilse de Pançatantra (Kelile ve Dimne diye bildiğimiz eserin ilk versiyonu) hayvan öykülerinin bilinen en ünlü eseri olagelmiştir. Burada Bilge Beydeba’nın Hintli Kral Debleşem’i doğruluktan şaşmaması için ona ahlaki-öğretici hayvan hikayesi anlatmasına tanıklık ederiz.
Özellikle 17. yüzyıldan sonra görmezden gelinmiş masal-fabl disiplini yazımsal bir tür olarak değer verilmeye başlanmıştır. Gerek hayvan masalları gerekse tüm masal çeşitleri edebi verimlerde rüştünü ispat etmeyi başarmıştır. Buna fantastik öğeleri de dahil etmeliyiz. Masallardaki farklı söylemsel anlatılar hayattan ders çıkarılmasına aracılık yapar. Tabii almasını bilene… Özellikle de fabllarda bu ders daha belirginleşir. Hayvanların konuşturulması çoklu amaç taşır. Arkadaşlık, yaşam zorluklarına göğüs germe, erke karşı gelme, filozofik çözümlemeler, düşünüş yöntemlerini zenginleştirme ve hayvanların da canı olduğunu unutmadan anlam dünyasını büyüten anlatılardır. Kurgulanmış bu zengin atmosferde deneyim, görgü, davranış olumlu yönde ivmelenmeyi sağlar.
Evet, günümüzde de masallar, fabllar üzerine çalışmalar yapılmaktadır. En son kuşatılmış karanlık mekanlarda olunsa da, verili zorluklara aldırmadan üretmeye devam eden devrimci yazar Leyla Atabay’ın anadilinde, Kurmancî lehçesiyle Şikefta Çîrokan/Dîwana Heywanan fablı yetkin bir üslupla gün yüzüne çıktı. Aryen Yayınları’ndan Ağustos 2025’te yayımlanan bu kitabın özellikle anadilinde okuyanların yanı sıra okumayanların da tercih etmesini isterim. Zira dilin farklı edebiyat disiplinlerinde kullanılmasının inceliklerine tanıklık edeceksiniz. Mevcut eserde bir başka dünyaya girizgâh yapacaksınız. Masallar Mağarası’nda Tavus kuşunun yaktığı ateşin etrafında hangi hayvandan bahsedilirse gelmesi ve hayvanların yaşadıkları deneyimlerin paylaşılmasının divanıdır bu. Anlatılanlar zorluklardan, kötülüklerden korunmanın edimlerini kapsar. Tavus kuşu bir başınayken kediden bahsetmesiyle kedinin mağaraya girmesiyle başlar. Ardı sıra köpek, tilki, aslan, tavşan, eşek, güvercin ve bir dolu hayvanla şenlenir mağara. Tabii Masallar Mağarası’nı yetkin yılan en önemli özellik felsefeye dayanmasıdır. Hayvanların ağzından filozofların fikriyatının kristalleştiği aforizmaları hayat dersi için kullanır Heraklitos, Aristo, Nietzsche, Descartes, Kant, Heidegger, Spinoza, Wittgenstein, Lacan ve Sartre gibi nice filozoflar hayvanların anlatılarını zenginleştirir. aliyle Atabay’In eseir
Haliyle Atabay’ın eserine felsefi boyutu katmış olması daha bir derinlik kazandırmıştır.
Düşlere ket vurulmayacağını gösteren başarılı ve öğretici bir kitap daha yazdı yazar Leyla Atabay. Mevcut tanıtımın en talihsiz yanı, anadilimde yazılmış olan Şikefta Çîrokan’ı bir başka dilde tanıtmamdır. Koşullar ve olanakların izolatif düzlemde seyrettiği bir yerde nefes almaya çalıştığımdan metni böyle yazmam icap etmektedir. En azından anadilinde okuyanlara duyurmak gayesindeyim.
Okuyun, okutun! Pişman olmayacaksınız! Yetkin bir yazardır Leyla Atabay. Betona kesilmiş mekanlardan toprağa, hayata ve dünyaya açılan bir pencereden yazmayı sürdüren yazar, “Doğa ve Anlam” dünyasını hayvanlar üzerinden daha bir derinleştirmektedir.
Yazar Leyla Atabay’ın okurunu bu yeni eseriyle buluşturması daha bir sevindirici oldu. Felsefeyi fabllar disiplininde işlemesi kuşkusuz verili anlatıyı üst seviyelere taşımayı bilmiştir. Üstelik herkesin anlayacağı yalın bir dil ve biçemle kotarmış olması takdire şayandır. Üretmeye, aydınlatmaya devam eden Değerli Yoldaşım Leyla Atabay’ı kutlar, nice verimlerini gün yüzüne çıkarması temennisinde bulunurken, yazımsal başarılarının daim olması dileklerimle kalemine, emeğine zeval gelmesin diyorum…
Kitabın Adı: Şikefta Çîrokan
Dîwana Heywanan
Leyla Atabay, Aryen Yayınları
1.Basım: Ağustos,2025
Ayhan KAVAK
Ereğli Yüksek Güvenlikli Hapishanesi E-1-5
Ereğli/KONYA